By Samacharghar 
यो वर्षको रसायनशास्त्रतर्फको नोबेल पुरस्कार जापानका सुसुमु कितागावा, अस्ट्रेलियाका रिचर्ड रब्सन र अमेरिकाका ओमर यागीलाई संयुक्त रूपमा प्रदान गरिने भएको छ। नोबेल समिति अनुसार उनीहरूले ‘मेटल–अर्ग्यानिक फ्रेमवर्क (MOF)’ नामक नयाँ संरचना विकास गरेर ‘मलिक्यूलर आर्किटेक्चर’ को नयाँ शैली प्रस्तुत गरेका हुन्।
एमओएफ धातु आयन र प्राङ्गारिक अणुहरू मिलेर बनेको स्फटिकजस्तो पदार्थ हो, जसमा सूक्ष्म प्वालहरू हुने भएकाले यो वातावरण शुद्धीकरण, पानीबाट हानिकारक पदार्थ छुट्याउने, कार्बन डाइअक्साइड संकलन र मरुभूमिबाट पानी निकाल्ने जस्ता काममा प्रयोग गर्न सकिने बताइएको छ।
तीन वैज्ञानिकले सन् १९९२ देखि २००३ सम्म फरक–फरक समयमा एमओएफबारे अनुसन्धान गरेका थिए। त्यसपछि रसायनशास्त्रीहरूले हजारौं प्रकारका एमओएफ पदार्थ विकास गरिसकेका छन्।
७४ वर्षका कितागावा हाल क्योटो विश्वविद्यालयका प्राध्यापक हुन्, ८७ वर्षका रब्सन मेलबोर्न विश्वविद्यालयमा प्राध्यापन गर्छन्, र ६० वर्षका यागी क्यालिफोर्निया विश्वविद्यालय, बर्क्लीका प्राध्यापक हुन्। कितागावाले फोनमार्फत् प्रतिक्रिया दिँदै आफ्नो खोज विश्वस्तरीय रूपमा मान्यता पाउँदा “गर्व महसुस” भएको बताए।
यसअघि चिकित्साशास्त्रतर्फ प्रतिरोध प्रणालीबारे अनुसन्धान गर्ने मेरी ब्रन्को, फ्रेड र्याम्स्डेल र शिमोन साकागुचीले नोबेल पाएका छन्, र भौतिकशास्त्रतर्फ क्वान्टम मेकानिक्ससम्बन्धी अनुसन्धानका लागि जोन क्लार्क, मिशेल डेभोर र जोन मार्टिनिसलाई चयन गरिएको छ।
सन् १९०१ देखि अहिलेसम्म रसायनशास्त्रमा ११७ पटक पुरस्कार वितरण भइसकेको छ, जसअन्तर्गत २०० जना विजेता बनेका छन् (दुईजनाले दुई–दुई पटक जितेका छन्)।
गत वर्ष (२०२४) ‘कम्प्युटेशनल प्रोटीन डिजाइन’ र ‘स्ट्रक्चर प्रेडिक्शन’मा योगदानका लागि डेभिड बेकर, डेमिस हसाबिस र जोन जम्पर पुरस्कृत भएका थिए।
सारांशमा, यो वर्षको रसायनशास्त्र नोबेल ‘मेटल–अर्ग्यानिक फ्रेमवर्क’ विकास गरेर पदार्थ विज्ञान र वातावरण संरक्षणमा नयाँ सम्भावना देखाउने खोजका लागि प्रदान गरिएको हो।
स्रोत : बिबिसी